منطقه باستانی گوبکلی تپه در استان شانلی اورفا

۱۸ میراث تاریخی ترکیه در لیست میراث جهانی یونسکو قرار دارند که یکی از این میراث گوبکلی تپه است. منطقه باستانی گوبکلی تپه در استان شانلی اورفا از زیارتگاه های قدیمی دنیا محسوب می شود. این منطقه باستانی در ۱۸ کیلومتری مرکز شهر قرار دارد و اولین بار در نتیجه حفاری هایی که در سال ۱۹۹۵ با پیشگامی کلائوس اشمیت باستان شناس آلمانی انجام شد، کشف گردید. گوبکلی تپه در روستای اؤزنجیک از توابع استان شانلی اورفا واقع در جنوب شرقی ترکیه واقع شده است.

از آنجایی که گوبکلی تپه به مدت ۱۲۰۰۰ سال در دل طبیعت و دست نخورده باقی مانده است، آثار و مدارک باستان شناسی بسیاری را در دل خود نهفته دارد. این خرابه های باستانی که متعلق به دوران نوسنگی هستند، از چنان ویژگی برخوردار هستند که می توانند تمامی یافته های تاریخ بشریت تا به امروز را زیر سوال ببرند. به نظر اغلب مورخان و محققان جهان، کشف این تپه تاریخی به تغییر دیدگاه شهرنشینی انسان عصر برنز منجر شد. بطوری که امروزه اعتقاد بر این است که سنگ بنای هر شهری، معبد و عبادتگاه بوده است و نه خانه یا چادر شکارچیان دوره‌گرد.

محققان پس از تحلیل و تجزیه آماری به این نتیجه رسیدند که تصویرهای کشیده شده با صور و رویدادهای نجومی همراه است. برخی از این نقاشی ها، مرد بدون سر به عنوان نمونه، می تواند نشان دهنده نماد اثر فاجعه باشد.
دوازده هزار سال پیش به طور ناگهانی یک دوره سرد آغاز شد که نظر به بعضی از گفته ها این دوره پس از سقوط یک ستاره دنباله دار آغاز گردیده است. بنابراین محققان بر این باورند که ساکنان گوبکلی تپه برخورد جسم آسمانی را بر پایه ستون ها نقاشی کرده اند. محققان تخمین می زنند، که این رویداد حدود ۱۰،۸۹۹ سال پیش از میلاد صورت گرفته است.

تاریخچه کشف این مکان باستانی

هر چند که هم اکنون کاوش های بسیاری در این تپه ها انجام شده است، اما اولین بار این مکان در دهه ۱۹۶۰ و توسط یک باستان شناس آمریکایی کشف شد. این باستان شناس بر روی ویرانه های تپه قدم می زد که به درون گودالی افتاد. او آنچنان از آن چیزی که یافته بود متعجب بود و مکانی که در آن قرار گرفته بود (بالای تپه ای بلند) را باور نمی کرد که از این مکان چشم پوشید و رفت و به حقیقت آن چه که یافته بود، پی نبرده بود و باور نمی کرد بر بالای کوه بنایی باستانی وجود داشته باشد. این باستان شناس دیگر هیچ وقت به این مکان بازنگشت.

گوبکلی تپه ترکیه، دایره ها و ستون ها

پس از آن یک سری کاوش ها برای پیدا شدن این سایت و مکان رخ داد. باستان شناسان و سنگ شناسان آلمانی در پی خواندن یادداشت های آن باستان شناس آمریکایی به این اطراف آمدند و بر اساس توصیفات او به دنبال مکان تپه مورد نظر در میان تپه های اطراف پرداختند. شیب و زمینی که آن باستان شناس آمریکایی توصیف کرده بود، دنبال گردید تا آنچه که او آن زمان و در دهه ۱۹۶۰ دیده و توصیف کرده بود اما به ارزش آن پی نبرده بود، کشف شود.

گروه آلمانی و باستان شناسی با رهبری فردی به نام کلاوس اشمیت (Klaus Schmidt) در کاوش های خود و پس از ۲۰ سال گشتن به تپه مورد نظر رسید. او در مورد این کشف می گوید: “در یک دقیقه – در یک ثانیه – همه چیز روشن شد.” تا سال ۲۰۱۴ تحقیقات باستان شناسی بر روی این تپه باستانی ادامه داشت و این باستان شناس، ۲۰ سال از عمر خود را برای بیرون کشیدن آنچه که هم اکنون همگان را به تعجب می اندازد، صرف نمود. گوبکلی تپه ترکیه پس از تحقیقات و از خود گذشتگی های این باستان شناس مرحوم و تیم کاوش او است که هم اکنون برای بازدید گردشگران و مردم پیداست.

پرستشگاه گوبکلی تپه

پرستشگاه گوبکلی تپه توسط انسان‌های ماقبل تاریخ ساخته شده است که هنوز ابزارهای فلزی و حتی سفالی را توسعه نداده بودند (لازم به ذکر است که سازه‌های باستانی همچون استون‌هنج در ویلتشایر انگلستان تاریخی تنها قدمت ۶،۰۰۰ سال دارند). گفته‌ها حاکی از دو دوره مراسم مذهبی است که در تاریخی بین هزاره‌های دهم تا هشتم پیش از میلاد استفاده می‌شده است. در طی اولین مرحله (نوسنگی پیش از سفال A)، دایره‌های عظیمی از ستون‌های T شکل سنگی ساخته شدند. امروزه بیش از ۲۰۰ ستون در حدود ۲۰ حلقه از طریق بررسی‌های ژئوفیزیکی شناخته شده‌اند. هر ستون معمولاً تا ۶ متر ارتفاع و بین ۷ و ۱۰ تن وزن دارد. این ستون‌ها همچنین در فاز دوم (نوسنگی پیش از سفال B) به بندگاه‌هایی مجهز شده بودند که بستر سنگ را قطع می‌کردند. ستون‌های نصب شده کوچکتر هستند و در اتاق‌های مستطیل شکل با کف جلا داده شده با آهک قرار دارند. این مکان پس از دوره‌ی نوسنگی پیش از سفال B متروک شد، به طوری که سن جوان‌ترین سازه‌ی آن به دوران کلاسیک (آغاز از حدود سده‌ی ۷ پیش از میلاد تا سده‌ی ۷ پس از میلاد) اروپا باز می‌گردد.

هدف از ساخت این سازه‌ها هنوز به وضوح مشخص نیست. حفاری‌ها زیر نظر مستقیم کلاوس اشمیت آلمانی از سال ۱۹۹۶ تا زمان مرگش در سال ۲۰۱۴ ادامه یافت. اسمیت اعتقاد داشت که این پناهگاه‌های دوران نوسنگی اولیه بوده است. تاریخ اولیه این ایده را به وجود آورده است که کشاورزی منجر به ایجاد تمدن شد پس محققان فکر می‌کنند زمانی که شکارچی-گردآورنده‌ها (جامعه‌ای که اصلی‌ترین روش معیشت آن تغذیه‌ی مستقیم از گیاهان خوراکی و حیوانات حیات وحش است) در یک جا مستقر شدند و شروع به پرورش محصولات کشاورزی کردند، مواد غذایی کافی امکان سازماندهی جوامع پیچیده را در اختیار مردم گذاشت. از طرف دیگر نیروی کار مورد نیاز برای ساخت دیوارها، انسان‌ها را جهت توسعه‌ی کشاورزی به عنوان راهی برای فراهم آوردن مواد غذایی قابل پیش بینی و شاید نوشیدنی مورد نیاز کارگران تحت فشار قرار داد.

در وسط هرکدام از محوطه‌های به جا مانده دو ستون بلند T شکل قرار دارد که روی آن‌ها اشکالی به شکل بازو، دست و لُنگ (تکه پارچه‌ای که در گذشته برای پوشیدن آلت تناسلی استفاده می‌شد) حجاری شده است. بزرگ‌ترین ستون بیش از ۱۶ تن وزن دارد، بنابراین تراشیدن آن‌ها و حملشان از یک معدن سنگ نزدیک به این مکان هم چالشی بزرگ بوده است که نیاز به صدها نفر نیروی کار و غذای کافی برای تغذیه آن‌ها داشت. در هر حال باستان‌شناسان هنوز در حال پیدا کردن شواهدی دال بر زندگی و سکونت در گوبکلی تپه هستند. طبق یکی از حدس‌های اخیر، این مکان محلی برای تجمع مذهبی بوده است. مکان مذکور روی نوک قله‌ای کاملا خشک با چشم اندازی مشرف به کوه‌های اطراف و دشت‌های جنوبی قرار دارد.

در حقیقت، نسخه‌های کوچک‌تری از ستون‌ها به همراه نمادها و معماری حک شده در ستون‌های گوبکلی تپه در سکونتگاهی واقع در حدود ۲۰۰ کیلومتری آن پیدا شده‌اند. می‌توان این‌گونه در نظر گرفت که گوبکلی تپه یک کلیسای جامع و دیگر نقاط مانند کلیساهای محلی بوده‌اند، احتمالاً شکارچی-گردآورنده‌ها مسافت‌هایی طولانی را برای ملاقات، عبادت و کمک به ساخت ساختارهای یادبود جدید و همچنین برپایی مهمانی‌ها برای نمایش ثروتشان سفر می‌کردند. طبق گفته‌ی نوتروف، ظاهراً این مهمانی‌ها ساده‌ترین توضیح برای جذب نیروی کار جهت ساختن محوطه‌ها و دیوارها است.

یافته‌های بیشتر نشان می‌دهد، زمانی که این محوطه‌های سنگی ساخته می‌شدند، درون آن‌ها با خاک، سنگ و استخوان حیوانات پر می‌شد. در طی قرن‌ها، همچنین سازه‌های جدیدی در بالای خاکریز مصنوعی ساخته شد. مخروبه‌های این سازه‌ها شامل ده‌ها هزار استخوان شکسته‌ی حیوانات از جمله غزال‌ها و نیاگاو‌ها (گونه‌ای گاو وحشی که امروزه نسلش منقرض شده) است. همچنین می‌توان یک مخزن بزرگ سنگی پیدا کرد که می‌تواند بیش از ۴۰ گالن مایع را درون خود نگه دارد.

تا کمتر از یک دهه قبل، برای دسترسی به این مکان باید از مسیری پر از دست‌انداز و خاکی عبور می‌کردید، امروزه اما سرمایه گذاری‌های صورت گرفته، گوبکلی تپه را به عنوان یک جاذبه‌ی توریستی مشهور به شهرت رسانده است. خوشبختانه در حال حاضر تور اتوبوس‌هایی برگزار می‌شود که گاهی صدها نفر را برای بازدید از این محل هدایت می‌کنند و آژانس‌های گردشگری ترکیه هم تورهای متنوعی را ترتیب می‌دهند. همچنین در نزدیکی شهر اورفا در چند سال اخیر، یک فروشگاه هدیه، محلی بزرگ برای پارکینگ و بزرگ‌ترین موزه‌ی باستان‌شناسی ترکیه افتتاح شده است که می‌توانید از تماشای آثار مکشوفه در آن لذت ببرید. با این وجود در یک سال اخیر، بر اثر نا آرامی‌ها و جنگ در سوریه، میزان حضور گردشگران در این مکان بسیار کاهش یافته است.

گوبکلی تپه در سال ۲۰۱۸ در فهرست موقت میراث های جهانی یونسکو جای گرفت. حفاری ها در منطقه ادامه داشته و چنین تخمین زده می شود که حفاری ها ۱۵۰ سال دیگر ادامه خواهد یافت. تحقیقات بعمل آمده نشان می دهد که حداقل ۱۵ ابنیه و بیش از ۲۰۰ ستون در انتظار کشف بسر می برند.

برای بازدید از اشیاء کشف شده در این محل می‌توانید به موزه شهر شانلی‌اورفا مراجعه کنید. تعداد زیادی اشکال حیوانات وحشی و مجسمه های انسان در اندازه های تقریبی ۶۵ سانتیمتر متعلق به ۱۲ هزار سال پیش نیز از این منطقه اکتشاف شده است.

در گوبکلی تپه چه چیزهایی خواهید دید

اعتقاد بر این است که ساختار بنای عبادی برای “برترین های آن دوران در جهان” در این منطقه بوده است. این سایت باستان شناسی، به خاطر پیچیدگی و عظمت طراحی آن حیرت انگیز است. حداقل ۵۰ ستون یک شکل با ارتفاع ۴٫۵ متر به طور مغرور آمیزی از خاک بیرون می آیند. این ستون ها، با اشکال و حجاری های پیچیده از حیوانات توتم مانند جگوار و پلنگ، نمادهای مرگ مانند پرندگان مردارخور همانند کرکس و حیوانات شکاری همانند گراز وحشی که هنوز امروز در این تپه ها زندگی می کنند، تزئین شده است.

بازوها و دست هایی که در دو طرف این نقش و نگار ها کشیده و حجاری شده اند، به تفسیر کنندگان این اشکال کمک می کند تا بهتر متوجه مفهوم آن ها شوند. این دست ها در کنار حیوانات نشان دهنده خصوصیات انسانی آدم ها و خوی حیوانی آن هاست. تفسیرهای هیجانی و عجیبی که بر روی این اشکال صورت گرفته اند، خود جزو جذابیت های این مکان باستانی است.

نقش روی ستون ها

قبل از شروع حفاری در گوبکلی تپه ترکیه تصور نمی شد که با بنایی با چنین تاریخی روبرو باشند. یافته های باستان شناسی به دوره مزولیتیک باز می گردد. قدیمی ترین لایه کشف شده در این مکان، شامل تک ستون هایی است که سعی شده با دیوارها و لایه های میانی حجمی شبیه به دایره به خود بگیرد. تاکنون چهار بنا به شکل همین بنای با قطری به اندازه ۳۰۰ و ۱۰۰ پا (۳۰ تا ۹۰ متر) از زیر خاک ها بیرون آورده شده اند. تحقیقات بیشتر در این منطقه و سایت نشان می دهد که به غیر از این ۴ دایره که حفاری شده است، حدود ۱۶ ساختار و ساختمان دیگر در اطرافش وجود دارد که هنوز از زیر خاک ها بیرون نیامده است. بنابراین اگر به دیدن این مکان رفتید و بر بالای تپه ها قدم می زدید، بدانید که دارید بر بالای بنایی باستانی و پنهان در زیر خاک ها قدم می زنید.

کاربرد گوبکلی تپه

گفته می شود گه گوبکلی تپه ترکیه مکان مسکونی نبوده است. بلکه مکان و سایتی است که قبایل و تمدن های گذشته در آن به دیدار یکدیگر می آمده اند و جلسات خود را در این مکان برگزار می کردند. در تمام حفاری های انجام شده به جز ستون های T مانند بنای مسکونی کشف نشده است.

راه های دسترسی و دیگر نقاط گردشگری 

پس از ورود به مرکز استان شانلی اورفا برای رسیدن به این روستا باید ۱۸ کیلومتر دیگر طی مسافت کنید. حال که به شانلی اورفا شهر پیامبران سفر کرده اید، حتما از بالیکلی گؤل نیز دیدن نمایید، قلعه شانلی اورفا را ببینید، از موزه باستان شناسی این شهر که آثار تاریخی بسیاری را در خود جای داده، بازدید کنید، داخل خانه های حران بگردید و از بازار بزرگ و تاریخی این شهر خرید نمایید.

توصیه می کنیم حتما طعم “چی کوفته” که غذای مخصوص این شهر است را بچشید و نوشیدن قهوه ای را که به “میررا” معروف است، بچشید.

محبوبیت محل
4/5

از این که در این مقاله با ما همراه بودید سپاس گذاریم. اگر این مقاله را مناسب یافتید با دوستانتان به اشتراک بگذارید. همچنین خوشحال می شویم، نظرات، پیشنهادات و انتقادهایتان را در بخش نظرات با ما در میان بگذارید. تیم ترکیه 118 اوقات خوب و خوشی را برای شما در ترکیه آرزومند است.

این پست چقدر مفید بود؟

میانگین امتیاز 4.8 / 5. تعداد آراء: 14

همچنین می توانید ما را در اینستاگرام و پینترست دنبال کنید!

مقالات پیشنهادی

1 نظر


افزودن نظر

ایمیل شما منتشر نخواهد شد. فیلد های الزامی با * مشخص شده اند.