نگاهی اجمالی به ترکیه

طبیعت و جغرافیای ترکیه

جمهوری ترکیه کشوری آسیایی اروپایی است که در جنوب غربی آسیا و جنوب شرقی اروپا واقع شده است. در حدود ۹۷ درصد از این کشور در قاره آسیا و ۳ درصد از آن در قاره اروپا قرار دارد. این کشور تقریباً به شکل مستطیل می‌باشد و بیش از ۱۶۰۰ کیلومتر طول و ۸۰۰ کیلومتر عرض دارد و از نظر مساحت، ۳۷ اُمین کشور پهناور جهان است. از کل مرزهای این کشور، حدود سه چهارم آن مرز دریایی (دو برابر نوار ساحلی ایران) و شامل سواحل دریای سیاه، اژه و مدیترانه است. بخش آسیایی ترکیه را آناتولی یا آسیای صغیر و بخش اروپایی آن را تراکیه می نامند. این دو بخش به وسیله دریای مرمره و دو تنگه بسفروس و داردانل از یکدیگر جدا می شوند. تنگه بسفروس دریای سیاه و دریای مرمره را به هم متصل می کند و تنگه داردانل محل اتصال دریای مرمره و اژه است. همچنین ترکیه از شمال با دریای سیاه، از غرب با دو دریای اژه و مرمره و از جنوب غربی با دریای مدیترانه مرز آبی دارد. کشورهای هم مرز آن در شرق ایران، جمهوری آذربایجان، ارمنستان و گرجستان، در جنوب شرقی عراق و سوریه و در شمال غربی یونان و بلغارستان هستند. به طور کلی سواحل غربی و جنوبی ترکیه که بیشترین نرخ حضور گردشگر را دارند، آب و هوای مدیترانه ای دارد. از خصوصیات این نوع آب و هوا تابستان‌ های گرم و خشک و زمستان‌ های معتدل و پرباران است. سواحل دریای سیاه نیز تقریبا آب و هوایی مدیترانه‌ای دارند. بخش‌های شمال شرقی و همینطور شرق ترکیه نیز زمستان های طولانی و تابستان‌ هایی نسبتا خنک دارند شبیه آنچه در استان‌های شمال غربی ایران دیده می‌شود. در نواحی ساحلی دریای اژه، به ندرت برف می‌بارد و در سواحل دریای مدیترانه، وضعیت از نظر بارش برف بسیار ناچیز و به ندرت می‌باشد.

خشک‌ترین مناطق در این کشور، دشت کونیا (Konya) و دشت مالاتیا (Malatya) است که میزان بارش سالیانه کمتر از ۳۰۰ میلی متر می‌باشد. متوسط بارش در ترکیه نیز ۴۰۰ میلی متر در سال است. کوه آرارات (آغری)، بلندترین کوه این کشور با ارتفاع ۵۱۳۷ می‌باشد.

جمعیت، دین و زبان

آنکارا (Ankara) پایتخت این کشور با جمعیتی بالای ۵ میلیون است. جمعیت ترکیه طبق آمار سال ۲۰۱۷ در حدود ۸۰ میلیون نفر بوده و حکومت آن لائیک (غیر مذهبی) است. ۹۹.۸ درصد مردم ترکیه مسلمان (۸۰ درصد سنی و ۱۹.۸ درصد شیعه) و تنها ۰.۲ درصد آنان مسیحی و یهودی می باشند. بیشتر شیعیان در نزدیکی مرز ایران ساکن هستند و بسیاری از آنان از ایران به ترکیه مهاجرت کرده اند. استان قارص که در شمال شرقی ترکیه قرار دارد یکی از محل های تجمع شیعیان است و زبان این استان نزدیک به به زبان ترکی آذری است. ترکیه، بیش از ۶۳۰ شهر بالای ۷۰ هزار نفر جمعیت دارد. بزرگترین شهرهای ترکیه به ترتیب عبارتند از: استانبول، آنکارا، ازمیر، بورسا، آدانا، گازیانتپ، قونیه و آنتالیا

ترک‌های آسیای مرکزی در اوایل قرن یازدهم میلادی به دین اسلام گرویدند. پیش از این زمان، مسیحیت در ترکیه رواج داشت. در زمان امپراطوری عثمانی آنها ادعای رهبری کشورهای اسلامی را داشته و سرزمین‌های وسیعب را حاکم بودند. در سال ۱۹۲۴ هم دین اسلام در نخستین قانون اساسی کشور ترکیه به عنوان دین رسمی جامعه تعیین شد، لیکن در اصلاحات قانونی سال ۱۹۲۸ این ماده قانونی حذف و با تاکید بر جدایی دین از سیاست، ترکیه کشوری با دولت و حکومت غیر مذهبی(لائیک) معرفی شد. بعدها در سال ۱۹۸۲ نیز به هنگام تدوین قانون اساسی دید حاکمیت اصل لائیک مجددا مورد تصریح قرار گرفت.

مسلملنان سنی ترکیه اکثرا حنفی هستند که عمدتا در مرکز و غرب ترکیه ساکن‌اند. شافعی‌ها با جمعیتی کمتر، در مناطق شرقی ترکیه مستقر‌ند و اکثرا کرد می‌باشند.

ترکی استانبولی، زبان رسمی ساکنان ترکیه و یکی از قدیمی ترین زبان های دنیاست. این زبان در گذشته با خط عربی نوشته می شد ولی از زمان تشکیل حکومت جمهوری ترکیه توسط آتاترک به خط لاتین تغییر یافت. از دیگر زبان های رایج در ترکیه می توان به کردی، انگلیسی و عربی اشاره کرد.

واحد پول

واحد پول ترکیه لیر (Lira) و هر لیر معادل ۱۰۰ کوروش (Kurus) است. اولین لیر ترک در سال ۱۸۴۳ و به عنوان لیره عثمانی منتشر شد پیش از ورود اسکناس، به پول عثمانی که از جنس طلا بود، لیره زرد گفته می‌شد.

در گذشته ارزش برابری لیر ترکیه بسیار پایین بود و با توجه به تورم زیاد، ارزش آن به مرور کمتر می‌شد؛ به طوری که دولت تصمیم گرفت از سال ۲۰۰۵، شش صفر از واحد پول ترکیه کم کند. به این تربیب هر لیر جدید ترک برابر با یک میلیون لیر قدیم شد. به خاطر از بین بردن ناهماهنگی‌ ها در مسائل حقوقی و اقتصادی، این واحد پولی را به طور موقت، لیر جدید نامیدند. لیر ترک، از ابتدای سال ۲۰۰۹ میلادی به جای لیر جدید ترکیه وارد بازار شد. لیر ترک به صورت اسکناس‌ های ۲۰۰، ۱۰۰، ۵۰، ۲۰، ۱۰ و ۵ لیره می‌باشد. سکه‌ های این واحد پولی شامل سکه‌های یک لیره‌ای، ۵۰، ۲۵، ۱۰، ۵ و یک کوروشی می‌باشند.

تقسیمات کشوری

کشور ترکیه از ۷ ناحیه جغرافیایی و ۸۱ استان کشور تشکیل شده است. مراکز همه استان ها به جز سه استان با خود استان هم نام هستند: استان هاتای (مرکز: آنتاکیا)، استان کجاایلی (مرکز: ایزمیت) و استان ساکاریا (مرکز: آداپازاری)

  • ناحیه مرمره
  • ناحیه اژه
  • ناحیه مدیترانه
  • ناحیه دریای سیاه
  • ناحیه آناتولی مرکزی
  • ناحیه آناتولی شرقی
  • ناحیه آناتولی جنوب شرق

تاریخچه

ترکیه یکی از قدیمی ترین مناطق مسکونی دنیا به شمار می آید. در دوران باستان دولت شهرهای متعددی نظیر لودیه و ایونیا بر ترکیه کنونی حکومت می کردند ولی در حدود ۵۰۰ سال پیش از میلاد این دولت ها به دست کوروش منقرض شدند. از آن پس ترکیه تحت سلطه هخامنشیان بود تا اینکه در سال ۳۳۳ پیش از میلاد پس از حمله اسکندر مقدونی آناتولی به دست سلوکیان افتاد و پس از زمان کوتاهی رومیان جای آنان را گرفتند.

از آنجا که امپراتوری روم وسعت زیادی داشت پس از مدتی رومیان دچار مشکل شدند و زمانیکه در سال ۳۹۵ میلادی کنستانتین کبیر شهر قسطنطنیه (استانبول کنونی) را به عنوان پایتخت خود انتخاب کرد مقدمه ای برای تقسیم روم به دو بخش شرقی و غربی فراهم شد. از آن پس امپراتوری روم شرقی، ترکیه را در دست گرفت. در حدود قرن دهم میلادی پس از شکست امپراتوری روم شرقی توسط ترکان مسلمان سلجوقی، نیمه شرقی ترکیه به دست سلجوقیان افتاد ولی نیمه غربی همچنان در دست امپراتوری روم شرقی باقی ماند. از آن زمان بود که دین اسلام و زبان ترکی به ترکیه راه یافت. قبایل ترکمن مسلمان که در ابتدا از سلجوقیان پیروی می کردند در سال ۱۱۹۴ میلادی پس از انقراض سلجوقیان اعلام استقلال کردند و قلمرو خود را توسعه دادند. رهبر قبیله قایی که یکی از مشهورترین این قبایل بود، عثمان خان نام داشت. وی در سال ۱۳۰۰ میلادی حکومتی به نام عثمانی تاسیس کرد و تا حدود ۱۵۰ سال پس از آن حکومت عثمانی بیشتر آناتولی را به تصرف خود درآورد. در سال ۱۴۰۲ میلادی تیمور گورکانی به کشور عثمانی حمله کرد و بایزید اول سلطان عثمانی را اسیر نمود. پس از بازگشت تیمور بین پسرانش بر سر جانشینی جنگ در گرفت و سرانجام در سال ۱۴۰۳ محمد بر برادرانش پیروز شد و با نام سلطان محمد اول بر تخت نشست. در سال ۱۴۵۳ میلادی سلطان محمد فاتح (سلطان محمد دوم) توانست به امپراتوری هزار ساله روم شرقی پایان دهد. بزرگترین فتح وی تسخیر قسطنطنیه پایتخت امپراطوری روم شرقی بود که از آن پس آن را اسلامبول یا استانبول به معنی شهر اسلام نامیدند.

سلطان سلیم اول که در سال ۱۵۱۲ به پادشاهی رسید کسی بود که حکومت عثمانی را به امپراطوری عثمانی تبدیل کرد. وی در طول ۹ سال حکومت خود شام، مصر، دیاربکر، غرب کردستان، عراق، حجاز و بخش هایی از جنوب شرقی اروپا را نیز به تصرف خود درآورد. اوج قدرت عثمانی در زمان سلطان سلیمان اول بود که در طول پادشاهی ۸ ساله خود وسعت ترکیه را سه برابر کرد. وی به علت علاقه اش به کشور گشایی در قلب اروپا حتی به محاصره وین پرداخت و در یکی از جنگهایش با شاه تهماسب صفوی تا سلطانیه پیش رفت.

امپراتوری عثمانی در جنگ جهانی اول از هم پاشید و توسط کشورهای غربی به دولت های کوچکی تجزیه شد. این سلسله با عمر ۷۰۰ ساله خود طولانی ترین حکومت در سرزمین های اسلامی را داشت که پس از تقسیم مناطق حکومتش عملاً پایان یافت. مصطفی کمال پاشا که به آتاترک شهرت داشت پس از سازماندهی مقاومت ملی علیه دولت های خارجی در سال ۱۹۲۳ میلادی جمهوری ترکیه را پایه گذاری کرد و به قهرمان ملی ترکیه تبدیل شد. وی که تا قبل از مرگش در سال ۱۹۳۸ به مدت ۱۵ سال رئیس جمهور بود طیف  گسترده ای از اصلاحات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و حوزهای فرهنگی را معرفی کرد که تقریباً در کشورهای دیگر بی مانند بود. اولین شورای بزرگ ملی که به رهبری آتاترک تاسیس شد، یک سیستم جدید سیاسی و قانونی را بر پایه اصول دمکراسی پارلمانی، حقوق بشر، حق استقلال ملی و تقسیم قدرت، مالکیت اختصاصی و سکولاریسم و جدایی دین از امور دولتی تصویب کرد. یک سیستم جدید تحصیلی سکولار نیز تاسیس شد که در آن الفبای عربی به لاتین تغییر یافت و همچنین قوانین جدید مدنی و کیفری از الگوهای اروپایی اقتباس گردید. زنان ترک بر طبق قانون از حقوقی موازی مانند حق رای و انتخاب برای پست های دولتی برخوردار شدند و این عمل باعث شد که ترکیه از لحاظ حقوق زنان بالاتر از بسیاری از کشورهای غربی قرار بگیرد. این انقلابی بی همتا  در زمان خودش و حتی امروزه بود که یک کشور عمدتاً مسلمان را در کنار تمدن های غربی و ارزشهای جهانی قرار می داد.

ترکیه در جنگ جهانی دوم در ابتدا بی طرف بود ولی در سال ۱۹۵۴ رسماً به آلمان و ژاپن اعلام جنگ داد. در پایان جنگ روابط میان ترکیه و شوروی بر سر دو تنگه بسفروس و داردانل به شدت تیره و تار شد. ترکیه در سال ۱۹۴۶ به عضویت سازمان ملل درآمد و در سال ۱۹۵۲ به ناتو پیوست. هم اکنون ترکیه عضو جانبی جامعه اروپاست و قصد دارد به عضویت اتحادیه اروپا درآید.

تاریخ

در این کشور ویرانه های بسیار زیادی از تمدن های مختلف به چشم می‌خورد که تعدادی از آنها مربوط به تمدن هیتی ها، یونانی‌ها، رومی‌ها، امپراطوری بیزانسین، سلجوقیان و عثمانی‌ها است که هر کدام، داستان و تاریخ خود را پشت سر گذاشته‌اند و اکنون تنها خرابه‌هایی از آنها باقی مانده است و به انسان دور تسلل آدمی را به خوبی نشان می‌دهد. با قدم گذاشتن در این کشور، به راحتی ادوار تاریخی گذشته را به چشم خواهید دید و به راحتی به گذشته‌های بسیار دور سفر خواهید کرد. سفر به این ترکیه، در طی ۲۰ سال گذشته رشد بسیار زیادی داشته است و بخش بزرگی از درآمد سالیانه‌ ی ترکیه از طریق صنعت توریسم به دست می‌آید. در سال ۲۰۱۴، حدود ۴۱ میلیون گردشگر از این کشور بازدید کردند که ترکیه، به عنوان ششمین مقصد گردشگری جهان شناخته شد. در سال ۲۰۱۵ حدود ۴۱ میلیون گردشگر و در ۲۰۱۶ نیز به تعداد ۲۵ میلیون نفر کاهش یافت. این کاهش، به دلیل عدم ثباتِ منطقه‌ایِ این کشور، تنش‌های سیاسی با روسیه، حملات تروریستی در این کشور و کودتای نافرجام بود. در سال ۲۰۱۷ با بهبود شرایط، حدود ۳۲ میلیون گردشگر به این کشور سفر کرد.

طبق آمار سال ۲۰۱۷، حدود ۱۱.۱% از جمعیت توریست این کشور آلمانی، ۱۴.۵۵% از روسیه و ۷.۷۲% از ایران بودند.

اقتصاد

برخلاف باور عموم، اقتصاد ترکیه فقط بر پایه ی توریسم نیست. کشور ترکیه ششمین اقتصاد برتر اتحادیه ی اروپاست. ۱۶ اقتصاد برتر دنیا. عضو گروه جی ۲۰ (G-20)

بعد از توافق بین ترکیه و اتحادیه اروپا، سهم ترکیه در بازار اروپا افزایش چشمگیری یافت و در بخش های مختلفی مانند تولید وسایل خانگی تجهیزات برقی، پوشاک، کشتی سازی، ساخت و ساز و خودروسازی  پیشرفت بسیار کرده است.

صنعت خودروسازی، از اواخر دهه ۱۹۶۰ نقش مهمی را در بخش تولیدات ترکیه ایفا کرد. شرکت های اصلی در تولید خودرو، عمدتاً در منطقه مرمره قرار دارند. ترکیه در سال ۲۰۱۰، حدود ۱۰.۱۲۴.۹۸۲ وسیله نقلیه تولید کرد و در رده هفتم تولید کنندگان خودرو در اروپا قرار گرفت. در سال ۱۹۵۹ کارخانه اتومبیل سازی ترکیه با نام (Otosan) برای تولید مدل های شرکت فورد، تحت لیسانس ترکیه، در استانبول تاسیس شد. این کارخانه ،نخستین کارخانه خودروسازی در کشور ترکیه بود. همچنین تولید کنندگان جهانی مانند تویوتا، مان، هیوندا، اپل، هوندا و مرسدس بنز محصولاتشان را در کارخانه های ترکیه تولید می کنند. بزرگترین سرمایه گذاری شرکت مرسدس بنز در خارج از آلمان، در استانبول، کنار محله باهچه شهیر قرار دارد. همچنین تعدادی از مارک های مشهور ترکی کامیون و اتوبوس مانند بی ام سی (BMC) و تیمسا (TEMSA) و اتوکار (Otokar) بسیار فعال می باشند. ترکیه سالیانه حدود ۳۰ میلیارد دلار خودرو و قطعات خودرو به سایر کشورهای جهان صادر می کند.

طبق آمار سال ۲۰۱۷، ترکیه در زمینه تولید و ساخت کشتی باری و نفت کشی در رده چهارم دنیا، بعد از چین، کره جنوبی و ژاپن قرار دارد. همچنین در زمینه تولید کشتی های تفریحی و شیک، ترکیه بعد از ایتالیا، آمریکا و کانادا جایگاه ویژه ای قرار گرفته است.

بخش عمران و ساخت و ساز ترکیه، بسیار پویا و فعال است. بنا به گزارش اخبار مهندسان ENR در سال ۲۰۱۷، ۵۳ شرکت پیمانکاری و ساختمان سازی ترکیه در لیست بهترین مهندسان عمران جهان جای گرفتند. در این سال صنعت ساخت و ساز ترکیه، پس از چین، در رتبه دوم جهان قرار گرفت. از جمله شرکت های برتر ترکیه می توان به رنسانس (Renaissance )، پولیمکس (Polimeks) اینکا (ENKA) و گاما (GAMA) اشاره کرد.

لوازم خانگی ترکیه حدود ۱۸% بازارهای اروپا را به تسخیر درآورده است. مجموع تولید تلویزیون های تولید شده توسط شرکت های Vestel و Beko در ترکیه بیشتر از نصف تولید تلویزیون اروپاست. شرکت وستل (Vestel)، یکی از بزرگترین شرکت های تولید صنایع الکترونیکی در ترکیه و از بزرگترین تولید کنندگان تلویزیون در اروپاست. این شرکت کار خود را از سال ۱۹۸۴ شروع کرده است. فروش این شرکت در سال ۲۰۱۰ در حدود ۲/۸ میلیارد دلار بوده است شرکت آرچلیک (Arselik A.S)، شرکت مطرح دیگری در این زمینه است که در سال ۱۹۵۵ تاسیس شد. شرکت آرچلیک، سومین شرکت تولید کننده لوازم خانگی در اروپا، بعد از الکترولوکس (Electrolux) و ایندزیت (Indesit) است. تولیدات اصلی این شرکت شامل وسایل برقی از جمله یخچال، فریزر، ماشین ظرفشویی، جاروبرقی و… است

سال ۲۰۱۰ ترکیه، بعد از چین، دومین صادر کننده پوشاک به کشورهای عضو اتحادیه اروپا بود. منسوجات ترکیه بین ایرانیان نیز شناخته شده و طرفداران زیادی دارد.

عمومی

  • شماره کد تلفن این کشور ۹۰ است.
  • دامنه وب سایتی این کشور با tr شناخته می شود.
  • هفتمین تولیدکننده محصولات کشاورزی در جهان می باشد.
  • بزرگترین فرودگاه جهان در استانبول افتتاح و تا سال ۲۰۲۳ تکمیل تر خواهد شد.