بنیانگذار جمهوری ترکیه

مصطفی کمال پاشا معروف به آتاتورک به معنای پدرِ تُرک، نظامی و دولتمرد و بنیان‌گذار جمهوری ترکیه بود. وی یک سکولار و ملی گرا به شمار می رفت که اصلاحات سیاسی، اقتصادی و فرهنگی بسیاری انجام داد تا یک کشور مدرن، پیشرفته و سکولار را که در نظر داشت به وجود آورد.

وی استعداد شگرفی در امور نظامی داشت، چنان‌که در نبرد چاناک کاله (۱۹۱۴) با شعار “Çanakkale dan geçilemez” یعنی «نمی‌توانید از چاناک کاله بگذرید»، با سپاهی کوچک در برابر تهاجم نیروی دریاییِ بریتانیا و فرانسه ایستاد و مانع تصرف استانبول شد.

مصطفی کمال آتاتورک در تاریخ ۱۹ ماه می ۱۸۸۱ در شهر سالونیکا (شهر تسالونیکی در شمال یونان فعلی) به دنیا آمد؛ شهری که در آن زمان جزوی از امپراتوری عثمانی محسوب می شد و بعد از تجزیه عثمانی در خاک کشور یونان قرار گرفت. خانواده آتاتورک از طبقه متوسط بودند و تباری ترک و مسلمان داشتند. پدر و مادرش برای او نام مصطفی را انتخاب کردند و بعدها به دلیل تیزهوشی و تلاش در یادگیری، از معلم ریاضی خود لقب کمال به معنی بهترین و برترین را دریافت کرد. او در نوجوانی وارد مکتبی مذهبی شد؛ اما آنجا را ترک کرد و درس را در مدرسه ای دولتی ادامه دارد. بعد از پایان تحصیلات مقدماتی، وارد دانشکده جنگ شد و از آنجا تحصیلات خود را در دانشکده ستاد ادامه داد. مصطفی کمال دانشکده ستاد خود را با عنوان دانشجوی ممتاز و سروان ستاد به پایان رساند و در سال ۱۹۰۵ نیز از آکادمی جنگ با درجه سروانی فارغ التحصیل شد.

در ابتدا وارد ارتش عثمانی شد و در طرابلس لیبی با ایتالیایی‌ها جنگید. آتاترک در دهه اول قرن بیستم به همراه گروهی از افسران ترک، که ترکان جوان نامیده شدند، پایه‌های اصلاحات در ارتش و دولت را به نفع ملی‌گراییِ ترک‌ها تثبیت کرد. در جنگ‌های بالکان به سِمَت فرماندهی رسید و در سال ۱۹۱۶ در تنگه داردانل و شبه‌جزیره گالیپولی در برابر انگلیسی‌ها مقاومت کرد و مانع اشغال استانبول توسط نیروهای بریتانیا و متفقین در جنگ جهانی اول شد. مساله ای که او را در میان مردم ترکیه بسیار محبوب کرد.

او سپس در جبهه روس نبرد کرد. مصطفی به جنگ با روس ها رفت و به مقام ژنرالی رسید؛ مقامی که لقب پاشا را برای او به ارمغان آورد. او تنها ژنرال ترک بود که در جبهه های شرقی در برابر نیروهای روس به پیروزی رسید. با وجود تمام این رشادت ها در پایان جنگ جهانی اول، دولت عثمانی شکست خورد و بسیاری از مناطق تحت فرمانروایی خود را از دست داد.

قسمت های مختلف ترکیه تحت اشغال نیروهای پیروز جنگ جهانی افتاده و شهر استانبول به وسیله نیروهای انگلیس، فرانسه و ایتالیا به تصرف درآمده بود.

آتاتورک که هدف رهایی کشور از اشغال دشمن را در سر داشت، با به دست آوردن حکم ماموریت بازرسی ارتش، استانبول را ترک کرد. او عزم خود را برای بیرون راندن نیروهای اشغالگر جزم کرد و به ملاقات دوستانش رفت تا به کمک هم نقشه ای برای رهایی ترکیه طراحی کنند. مصطفی کمال رهبری استقلال ترکیه را به دست گرفت و به جنگ با نیروهای اشغالگر رفت تا اینکه توانست در سال ۱۹۲۳ با کمک ملی گرایان و گروه های مبارز کار را به سرانجام برساند و جمهوری ترکیه را پایه گذاری کند. آتاتورک در تاریخ نوزدهم می ۱۹۱۹ وارد سامسون در ساحل دریای سیاه شد و روز ۲۲ ژوئن ۱۹۱۹ بیانیه آماسیا را صادر کرد. کنگره ارزروم و سیواس نیز در ۲۳ ژوئیه و ۴ سپتامبر ۱۹۱۹ به ریاست وی برگزار شد. مجلس کبیر ملت ترکیه در ۲۳ آوریل ۱۹۲۰ اولین جلسه خود را در آنکارا تشکیل و مصطفی کمال آتاتورک به عنوان رئیس مجلس و دولت انتخاب شد. او در همین زمان به عنوان رییس جمهور ترکیه انتخاب شد و تا زمان مرگش رییس جمهور ترکیه باقی ماند.

آتاتورک پس از آن برای چهار بار پیاپی به عنوان رییس جمهور انتخاب شد و نام خود را به عنوان قهرمان جنگ استقلال و دولتمردی بزرگ بر صفحه تاریخ ثبت کرد.

پس از انتخاب مصطفی کمال پاشا به عنوان رییس جمهور ترکیه، او دست به اصلاحات بزرگی در کشور زد و چهره آن را برای همیشه تغییر داد. از جمله کارهای مهم او برای اداره کشور می توان به مبارزه با روحانیان، ترویج ملی گرایی، جدایی دین از سیاست، حق رای زنان، تغییر خط از عربی به خط ترکی استانبولی و… اشاره کرد. از جمله اقدام های مهم مصطفی پاشا پایان دادن به دعوای مسلمانان و مسیحیان در مورد مسجد ایاصوفیه در آن روزها بود؛ چرا که به دستور او در سال ۱۹۳۴ برای همیشه این مکان به موزه تبدیل شد. در همین سال مصطفی کمال قدم دیگری برای استیلای نام خود برداشت و با همراهی مجلس ترکیه نام فامیل آتاتورک را برای خود برگزید. نام خانوادگی که به معنای پدر ترک هاست و به دستور مجلس هیچ کس دیگری حق انتخاب این نام خانوادگی را ندارد. در نهایت آتاتورک در سن ۵۸ سالگی بر اثر بیماری کبد جان باخت.

وی یک سکولار و ملی گرا به شمار می رفت که اصلاحات سیاسی، اقتصادی و فرهنگی بسیاری انجام داد تا یک کشور مدرن، پیشرفته و سکولار را که در نظر داشت به وجود آورد. در واقع آتاتورک ساخته های اجتماعی و قدیمی ترکیه را عامل عقب ماندگی می دانست و با الگوی توسعه برونزا، صرف نظر از شرایط جامعه از کشورهای غربی الگوبرداری می کرد. در حقیقت فرآیند غربی سازی یکی از مهم ترین رویکردهایی بود که برای جبران عقب ماندگی و رسیدن به توسعه و پیشرفت در کشورهای توسعه نیافته، مورد توجه قرار گرفت و بسیاری از نخبگان فکری در نخستین مواجهه خود با غرب این رویکرد را در پیش گرفتند. آتاتورک هم برای اصلاحات خود اروپا را الگو قرار داد و سیاست غربی سازی را در پیش گرفت.

بنابراین از نظر آتاتورک، نوسازی فرآیندی اجتناب ناپذیر و البته مطلوب محسوب می شد و وی خواهان تبدیل سریع تمام وجوه سنّتی به مدرن بود و تغییر در عرصه های فرهنگ، دین، آموزش و اقتصاد را با جدیت دنبال می کرد. همچنین باید گفت اقدامات آتاتورک در ترکیه، نقطه عطفی در تاریخ این کشور به حساب می آید که بازتاب های مثبت و منفی بسیاری را با خود به همراه داشت. البته اصلاحات در این کشور از مدت ها پیش در جریان بود اما اقدامات گسترده آتاتورک در عرصه های مختلف سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و… خاص زمانه او است و از جهت نوع، تنوع و گستردگی، بی سابقه بوده است. این اصلاحات، تأثیرات بسیاری بر ترکیه گذاشت. 

مبارزه در برابر روحانیون مبارز، کشف حجاب، و اجباری کردن پوشاک اروپایی از جمله کارهای وی بود. او همچنین به سرکوب عشایر دست زد؛ ولی دیری نپایید که باور قلبیِ آتاتورک به لزوم مدرنیزاسیون، سبب خشم روحانیون ترکیه شد و خشم روحانیون باعث بروز اعتراضاتی در برخی نقاط ترکیه شد (از جمله آنها می‌توان به قیام شیخ سعید در سال ۱۹۲۵ اشاره کرد که به دلیل لغو خلافت و مغایرت آن با اسلام به دیاربکر حمله کرده بود). نلسون ماندلا، قهرمان مبارزه با نژادپرستی، در سال ۱۹۹۲ به دلیل ظلم و ستم بر کردها در ترکیه، از پذیرش جایزه صلح آتاتورک سر باز زد.

عصمت اینونو و آتاتورک

عصمت اینونو در زمان جنگ جهانی اول مقام سرگردی را در ارتش عثمانی دارا بود؛ پس از پیروزی‌های پیاپی، به درجهٔ ژنرالی ارتقاء یافت و با بنیان‌گذاری جمهوری ترکیه، مقام نخست‌وزیری را به دست‌آورد. وی سیاست‌مدار زیرکی بود و مغز اندیشمند آتاتورک به‌شمار می‌آمد و در زمان آتاتورک، بارها نخست وزیر شد و تا مرگ آتاتورک، ریاست دولت را برعهده داشت و کشور را به نام او اداره می‌کرد. اینونو، در زمان جنگ جهانی دوم، با توجه به وضع اقتصادیِ ترکیه، کشورش را از جنگ به دور نگاه داشت. بسیاری از ناظران می‌نویسند که وی به تنهایی در برابر سیاست‌مدارانی که طرفدار ورود به جنگ بودند می‌ایستاد و می‌گفت «باید صبر کرد تا نتیجهٔ جنگ مشخص شود. اگر پیروزی متحدین حتمی باشد، آن‌گاه وارد جنگ می‌شویم».

مرگ

کمال آتاتورک روز ۱۰ نوامبر سال ۱۹۳۸ میلادی درگذشت. آرامگاه او معروف به آنیت کبیر در شهر آنکارا قرار دارد. همه ساله ساعت ۹:۰۵ روز ۱۰ نوامبر، یک دقیقه مراسم سکوت به‌ مناسبت درگذشت بنیان‌گذار ترکیه نوین، مصطفی کمال آتاتورک، و به دنبال آن، به صدا درآمدن زنگ مدارس و آژیر پایگاه‌ها در ۹:۰۶ (لحظه وفات وی) برگزار می‌شود.

محبوبیت محل
5/5

از این که در این مقاله با ما همراه بودید سپاس گذاریم. اگر این مقاله را مناسب یافتید با دوستانتان به اشتراک بگذارید. همچنین خوشحال می شویم، نظرات، پیشنهادات و انتقادهایتان را در بخش نظرات با ما در میان بگذارید. تیم ترکیه 118 اوقات خوب و خوشی را برای شما در ترکیه آرزومند است.

این پست چقدر مفید بود؟

میانگین امتیاز 3.9 / 5. تعداد آراء: 13

همچنین می توانید ما را در اینستاگرام و پینترست دنبال کنید!

مقالات پیشنهادی

تا کنون هیچ نظری ثبت نشده است. اولین نفر باشید.


افزودن نظر

ایمیل شما منتشر نخواهد شد. فیلد های الزامی با * مشخص شده اند.